Z czego składa się kompletny system nagłośnienia koncertowego?

Kompletny system koncertowy składa się z części przeznaczonej dla publiczności, systemu scenicznego, infrastruktury sygnałowej i zasilającej oraz stanowisk realizatorskich. Wszystkie te elementy muszą ze sobą współpracować jako jeden system.

Najczęściej w realizacji plenerowej pojawiają się:

• system główny PA,
• subwoofery,
• frontfille, outfille lub systemy delay,
• wzmacniacze i DSP albo aktywne zestawy głośnikowe,
• konsoleta FOH,
• konsoleta monitorowa, jeśli jest potrzebna,
• monitory wedge i systemy IEM,
• mikrofony przewodowe i bezprzewodowe,
• DI-boxy,
• stageboxy i systemy transmisji sygnału,
• patch i okablowanie,
• system komunikacji technicznej,
• zasilanie oraz jego dystrybucja,
• ekipa realizacyjna i technicy sceniczni.

Nie każdy koncert potrzebuje wszystkich tych elementów w tej samej skali. Niewielkie wydarzenie może być obsłużone prostszym systemem, natomiast duży koncert lub festiwal wymaga rozbudowanej infrastruktury i często kilku niezależnych stref nagłośnienia. 

System główny PA – co musi zapewnić?

System główny PA odpowiada za dostarczenie dźwięku do publiczności. Powinien zapewniać nie tylko odpowiedni poziom, ale przede wszystkim możliwie równomierne pokrycie całej strefy słuchaczy.

Pokrycie widowni

Najważniejsze pytanie brzmi nie „ile głośników potrzeba?”, lecz „czy cały obszar publiczności zostanie poprawnie pokryty?”.

System powinien obejmować zarówno miejsca blisko sceny, jak i dalsze sektory widowni. W praktyce znaczenie mają:

• szerokość i głębokość terenu,
• wysokość ustawienia lub podwieszenia zestawów,
• kierunkowość systemu,
• położenie sceny,
• strefy boczne,
• przeszkody i elementy infrastruktury.

Dlatego jak dobrać system nagłośnienia do dużej imprezy plenerowej jest osobnym zagadnieniem projektowym i nie powinno być sprowadzane do liczby uczestników.

Wymagany SPL

SPL, czyli poziom ciśnienia akustycznego, musi odpowiadać charakterowi koncertu i oczekiwaniom artystów.

Koncert akustyczny, rockowy i wydarzenie z muzyką elektroniczną mogą wymagać zupełnie innych poziomów i zapasu systemu. Ważne jest też, aby wymagany poziom był dostępny w całej strefie publiczności, a nie tylko w pobliżu sceny.

Zapas dynamiki

System nie powinien pracować przez cały koncert na granicy swoich możliwości. Potrzebny jest headroom, czyli zapas pozwalający odtworzyć krótkie szczyty sygnału bez nadmiernej kompresji i działania limiterów.

Dotyczy to szczególnie koncertów, gdzie transienty perkusji, wokalu czy instrumentów mogą znacząco przekraczać średni poziom programu.

Duży zapas systemu nie służy do grania cały czas głośniej. Służy do zachowania dynamiki i jakości dźwięku. 

Subwoofery – kiedy i dlaczego są potrzebne?

Subwoofery odpowiadają za najniższe pasmo częstotliwości i są istotną częścią większości współczesnych systemów koncertowych. Ich liczba i konfiguracja zależą od repertuaru, wielkości terenu i oczekiwanego poziomu w paśmie niskotonowym.

Muzyka elektroniczna i koncerty o dużej energii w zakresie basu będą zwykle wymagały bardziej rozbudowanej sekcji subwooferowej niż wydarzenie oparte głównie na mowie lub muzyce akustycznej.

Samo zwiększanie liczby subwooferów nie gwarantuje jednak równomiernego basu. Trzeba zaplanować ich rozmieszczenie, polaryzację, opóźnienia i relację z systemem głównym.

W zależności od potrzeb stosuje się konfiguracje klasyczne lub kierunkowe, np. układy cardioid i end-fire. Mogą one pomóc w ograniczeniu energii za sceną oraz lepszym kontrolowaniu propagacji niskich częstotliwości.

Szczegółowo temat rozwija artykuł Jak dobrać subwoofery do koncertu i wydarzenia plenerowego?

Frontfill, outfill i delay line – kiedy pojawiają się dodatkowe źródła?

Dodatkowe zestawy stosuje się wtedy, gdy system główny nie jest w stanie sam zapewnić odpowiedniego pokrycia całej publiczności.

Frontfille znajdują się zwykle przy krawędzi sceny i obsługują pierwsze rzędy, które mogą znajdować się poniżej głównego pola pokrycia systemu PA.

Outfille rozszerzają pokrycie na boczne sektory, gdy publiczność jest szersza niż użyteczny kąt systemu głównego.

Delay line stosuje się przy głębokich przestrzeniach. Zamiast próbować wysłać bardzo wysoki poziom wyłącznie z okolic sceny, dodatkowy system ustawia się dalej w terenie i odpowiednio opóźnia czasowo.

Takie rozwiązanie może poprawić równomierność poziomu i czytelność dźwięku w dalszej części widowni.

Frontfill, outfill czy delay nie są jednak obowiązkowymi elementami każdego koncertu. Ich zastosowanie powinno wynikać z geometrii terenu, a nie z przyjętego z góry pakietu sprzętu.

Co znajduje się na scenie?

System sceniczny jest równie ważny jak PA skierowane do publiczności. To tutaj powstaje większość sygnałów, które później trafiają do konsolety FOH.

Monitory

Monitory wedge to zestawy głośnikowe skierowane do muzyków. Pozwalają im słyszeć własny instrument, wokal i pozostałe elementy miksu.

Każdy muzyk może potrzebować innej proporcji sygnałów, dlatego monitoring jest zwykle realizowany jako kilka niezależnych miksów.

Im więcej monitorów pracuje na scenie, tym większego znaczenia nabiera kontrola poziomów i stabilność przed sprzężeniami.

IEM

IEM, czyli In-Ear Monitoring, wykorzystuje słuchawki dokanałowe zamiast klasycznych monitorów wedge.

Może ograniczyć poziom dźwięku na scenie i zapewnić muzykom bardziej precyzyjny miks. W systemach bezprzewodowych dochodzi jednak konieczność prawidłowego zaplanowania RF, anten i częstotliwości.

Nie każdy zespół pracuje na IEM. Informacja o wymaganym systemie powinna znajdować się w riderze technicznym.

Mikrofony i DI-boxy

Mikrofony dobiera się do wokali, perkusji, wzmacniaczy gitarowych, instrumentów akustycznych i innych źródeł.

DI-box, czyli direct injection box, pozwala odpowiednio podłączyć m.in. instrumenty elektroniczne, klawisze czy źródła liniowe do systemu koncertowego.

Lista wszystkich wejść powinna być określona w input liście. Dzięki temu firma techniczna wie, ile kanałów, mikrofonów i DI trzeba przygotować.

Stageboxy i patch

Stagebox zbiera sygnały ze sceny i przekazuje je do systemu miksującego. We współczesnych systemach może być częścią cyfrowej infrastruktury audio i komunikować się z konsoletą przez sieć lub dedykowany protokół.

Patch określa natomiast, który fizyczny sygnał trafia na konkretny kanał.

Dobra organizacja patchu jest szczególnie ważna podczas festiwali i szybkich changeoverów, kiedy kilka zespołów korzysta z tej samej sceny.

Konsoleta FOH i stanowisko realizatora

FOH, czyli Front of House, to miejsce, z którego realizator miksuje koncert dla publiczności.

Stanowisko powinno znajdować się w miejscu reprezentatywnym dla odsłuchu, najlepiej w głównym obszarze widowni. Umieszczenie realizatora za sceną, w zamkniętym namiocie lub skrajnie z boku utrudnia ocenę tego, co rzeczywiście słyszy publiczność.

Na FOH mogą znajdować się:

• konsoleta cyfrowa,
• komputer sterujący,
• system komunikacji,
• urządzenia pomiarowe,
• routery i infrastruktura sieciowa,
• dodatkowe źródła audio,
• stanowiska realizacji innych systemów technicznych.

Konsoleta musi zapewniać odpowiednią liczbę kanałów wejściowych i wyjściowych, busów, matryc i możliwości routingu.

Jeżeli koncert realizuje własny realizator zespołu, firma techniczna powinna zapewnić mu uzgodnioną wcześniej platformę zgodną z riderem albo rozwiązanie zaakceptowane podczas advance'u.

Czy potrzebna jest osobna realizacja monitorowa?

Osobna konsoleta monitorowa jest potrzebna wtedy, gdy liczba miksów scenicznych, złożoność koncertu albo sposób pracy zespołu uzasadniają wydzielenie realizacji monitorów od FOH.

Przy prostym koncercie jedna konsoleta może obsługiwać jednocześnie miks dla publiczności i monitory.

W bardziej złożonych realizacjach monitorowiec pracuje przy osobnym stanowisku na scenie, często określanym jako monitor world. Pozwala to niezależnie zarządzać:

• wedge'ami,
• miksami IEM,
• komunikacją z muzykami,
• zmianami monitorów podczas koncertu.

Podział obowiązków poprawia również szybkość reakcji. Realizator FOH może skupić się na publiczności, a monitorowiec na potrzebach zespołu.

Jak rider zespołu wpływa na system?

Rider techniczny określa wymagania zespołu dotyczące nagłośnienia, konsolet, monitorów, mikrofonów, I/O, backline'u i infrastruktury scenicznej.

Do ridera często dołączone są:

• stage plot,
• input list,
• output list,
• wymagania dotyczące PA,
• wymagania dotyczące konsolet,
• lista mikrofonów,
• informacje o IEM i monitorach,
• zapotrzebowanie na zasilanie,
• wymagania dotyczące komunikacji.

Rider należy analizować przed przygotowaniem ostatecznej konfiguracji.

Jeżeli jakiś element nie może zostać zapewniony dokładnie w wymaganej formie, ustala się rozwiązanie zastępcze z zespołem lub jego realizatorem podczas advance'u technicznego.

Rider nie powinien być czytany po raz pierwszy w dniu koncertu. Im wcześniej trafi do wykonawcy, tym łatwiej przygotować system, który będzie zgodny z wymaganiami artystów.

Jak zaplanować zasilanie i redundancję?

System koncertowy potrzebuje odpowiednio zaprojektowanego zasilania dla PA, wzmacniaczy, konsolet, stageboxów, systemów bezprzewodowych i pozostałej elektroniki.

Nie należy zakładać, że dostępne w miejscu wydarzenia przypadkowe gniazda będą wystarczające. Firma techniczna powinna znać zapotrzebowanie poszczególnych elementów i sposób dystrybucji energii.

Redundancja może obejmować m.in.:

• zapasowe mikrofony,
• dodatkowe przewody,
• alternatywne ścieżki sygnałowe,
• backup konfiguracji konsolet,
• rezerwowe elementy infrastruktury sieciowej,
• rozwiązania pozwalające szybko zastąpić krytyczny element.

Zakres redundancji powinien wynikać ze skali wydarzenia i konsekwencji potencjalnej awarii. Inaczej planuje się mały koncert, a inaczej duży festiwal transmitowany na żywo.

Co zmienia wielkość i kształt terenu?

Wielkość i geometria przestrzeni decydują przede wszystkim o rozmieszczeniu systemu i potrzebie dodatkowych stref nagłośnienia.

Szeroki teren może wymagać outfilli. Bardzo głęboka widownia może potrzebować delay line. Pierwsze rzędy znajdujące się blisko wysokiego systemu głównego mogą wymagać frontfilli.

Znaczenie mają także:

• nachylenie terenu,
• trybuny,
• sektory boczne,
• namioty,
• zabudowa techniczna,
• odległość od sceny,
• położenie FOH.

Przy dużych realizacjach projekt PA powinien być przygotowany przed montażem i zweryfikowany za pomocą predykcji elektroakustycznej.

Więcej na ten temat opisuje artykuł Jak dobrać system nagłośnienia do dużej imprezy plenerowej?

Jaka ekipa jest potrzebna do obsługi koncertu?

Liczba osób potrzebnych do realizacji zależy od skali koncertu i podziału obowiązków.

W typowej realizacji mogą pracować:

• realizator FOH,
• realizator monitorów,
• system engineer lub system tech,
• technicy sceniczni,
• RF technician przy dużych systemach bezprzewodowych,
• osoby odpowiedzialne za patch i stageboxy.

Przy mniejszych koncertach część funkcji może wykonywać jedna osoba. Przy dużych realizacjach łączenie zbyt wielu odpowiedzialności może jednak utrudniać pracę i zwiększać ryzyko problemów.

Osobnym zagadnieniem jest to, czy na event potrzebny jest realizator dźwięku i jakie obowiązki faktycznie należą do jego roli.

Jak przygotować się do zamówienia nagłośnienia?

Najlepszym sposobem na uzyskanie sensownej oferty jest przekazanie firmie technicznej konkretnych danych o wydarzeniu.

Przed wyceną warto przygotować:

• datę i miejsce,
• godzinę rozpoczęcia i zakończenia,
• liczbę uczestników,
• plan terenu,
• wymiary sceny,
• program wydarzenia,
• liczbę zespołów,
• ridery techniczne,
• harmonogram prób i changeoverów,
• informacje o dostępnej infrastrukturze,
• przewidywane dodatkowe strefy publiczności.

Jeżeli rider jest już dostępny, warto przekazać go od razu. Pozwala to zweryfikować PA, konsolety, liczbę kanałów, monitoring, systemy bezprzewodowe i mikrofony jeszcze przed przygotowaniem konfiguracji.

Szczegółową listę danych zawiera artykuł Jakie informacje są potrzebne firmie nagłośnieniowej do przygotowania wyceny?

Dzięki temu nagłośnienie koncertów i wydarzeń plenerowych może być projektowane pod rzeczywiste wymagania, a nie według gotowego pakietu przypisanego do orientacyjnej liczby osób.

Podsumowanie

Nagłośnienie koncertu plenerowego to cały system obejmujący PA, subwoofery, dodatkowe strefy nagłośnienia, FOH, monitoring, mikrofony, stageboxy, routing, zasilanie i ekipę techniczną. Ostateczny zakres zależy od programu koncertu, riderów, wielkości terenu i liczby uczestników.

Organizator powinien oczekiwać od wykonawcy nie tylko dostarczenia odpowiedniej liczby zestawów głośnikowych, ale także zaprojektowania sposobu ich pracy, przygotowania infrastruktury scenicznej i zapewnienia obsługi całego systemu.

Najważniejsze informacje przed wyceną to plan terenu, scena, liczba uczestników, harmonogram i ridery artystów. Im wcześniej są dostępne, tym precyzyjniej można zaplanować PA, monitoring, mikrofony, konsolety i pozostałe elementy realizacji.

Najczęściej zadawane pytania