Czym właściwie jest soundcheck?

Soundcheck to właściwa próba systemu audio z udziałem wykonawców. Realizator sprawdza wtedy nie tylko pojedyncze kanały, ale również to, jak źródła współpracują ze sobą w miksie, jak muzycy słyszą się na scenie i jak całość zachowuje się w konkretnym obiekcie.

Podczas próby można ocenić między innymi:

• poziomy i dynamikę źródeł,
• balans instrumentów,
• monitoring,
• gain before feedback,
• działanie efektów i processingu,
• współpracę miksu z PA i akustyką miejsca.

Soundcheck daje także muzykom możliwość zgłoszenia zmian w monitorach, zanim rozpocznie się koncert.

Nie oznacza to jednak, że miks przygotowany podczas próby pozostanie później bez zmian. Po wejściu publiczności zmienia się akustyka sali, a wykonawcy podczas właściwego występu mogą grać z inną dynamiką. Próba przygotowuje więc punkt wyjścia, a nie finalny miks zamrożony na cały koncert. 

Line check a soundcheck – jaka jest różnica?

Line check sprawdza przede wszystkim poprawność techniczną toru sygnałowego, natomiast soundcheck ocenia i przygotowuje rzeczywisty miks koncertu.

Podczas line checku technik lub realizator sprawdza kanał po kanale:

• czy właściwe źródło trafia na właściwe wejście,
• czy mikrofon działa,
• czy DI-box podaje sygnał,
• czy patch jest zgodny z dokumentacją,
• czy phantom power jest ustawiony tam, gdzie jest potrzebny,
• czy sygnał dociera do FOH i monitorów.

Jeżeli realizator prosi o stopę, a na kanale pojawia się werbel, mamy problem z patchem, a nie z miksem.

Soundcheck zaczyna się dopiero wtedy, gdy system jest technicznie sprawny. Wtedy zespół gra fragmenty repertuaru, a realizator FOH i monitor engineer pracują nad brzmieniem oraz odsłuchami.

Najprościej:

line check odpowiada na pytanie „czy wszystko działa i trafia tam, gdzie powinno?”, a soundcheck „czy cały system działa muzycznie tak, jak potrzebujemy?”. 

Co powinno być gotowe przed rozpoczęciem soundchecku?

Przed wejściem zespołu system powinien być możliwie blisko stanu gotowości koncertowej. Soundcheck nie powinien służyć do rozpoczynania montażu sceny.

Gotowe powinny być przede wszystkim:

• PA,
• system monitorowy,
• konsolety,
• stageboxy,
• patch,
• mikrofony,
• DI-boxy,
• statywy,
• backline wymagany lokalnie,
• zasilanie,
• systemy bezprzewodowe,
• podstawowy routing.

Duże znaczenie mają również input lista i stage plan przed koncertem. Na ich podstawie można wcześniej przygotować kanały, rozmieścić mikrofony, wedge, DI-boxy oraz punkty zasilania.

Jeżeli zespół przyjeżdża, a technicy dopiero zaczynają ustalać, gdzie stoi basista i ile kanałów ma perkusja, część czasu przeznaczonego na soundcheck zostanie wykorzystana na zadania, które powinny być wykonane wcześniej.

Dobrze przygotowana scena pozwala rozpocząć próbę od line checku praktycznie od razu.

Weryfikacja patchu i line check

Line check najlepiej przeprowadzać metodycznie, kanał po kanale, zgodnie z input listą. Pozwala to szybko wykryć błędy i nie pomijać źródeł.

Przykładowa kolejność może wyglądać tak:

1. kick,
2. snare,
3. tomy,
4. overheady,
5. bas,
6. gitary,
7. klawisze,
8. dodatkowe instrumenty,
9. wokale,
10. playback i kanały techniczne.

Nie jest to obowiązkowy standard – kolejność powinna odpowiadać dokumentacji i show file realizatora.

Podczas line checku trzeba nie tylko potwierdzić obecność sygnału. Warto wychwycić także:

• nietypowy poziom,
• szum,
• zakłócenia,
• błędną polaryzację tam, gdzie może mieć znaczenie,
• uszkodzony przewód,
• nieprawidłowe zasilanie urządzenia.

Jeżeli FOH i MON korzystają ze splitu, oba stanowiska powinny otrzymywać właściwe kanały.

Dobrze przeprowadzony line check znacząco skraca właściwy soundcheck, ponieważ realizator nie musi później zatrzymywać całego zespołu z powodu błędnie przepiętego źródła.

Ustawienie poziomów wejściowych i gain structure

Gain structure określa sposób prowadzenia poziomu sygnału przez kolejne etapy toru audio. Podczas soundchecku trzeba ustawić wejścia tak, aby zachować dobry stosunek sygnału do szumu i odpowiedni headroom.

Gain nie powinien być ustawiany wyłącznie na podstawie najcichszego dźwięku podczas próby.

Wykonawca powinien zagrać lub zaśpiewać z dynamiką zbliżoną do tej, której można spodziewać się na koncercie. Jeśli wokalista na próbie śpiewa bardzo spokojnie, a podczas występu zacznie używać znacznie większego poziomu, wcześniej ustawany gain może okazać się za wysoki.

Realizator musi pozostawić zapas na:

• głośniejsze partie,
• transienty,
• zmianę dynamiki muzyka,
• rzeczywiste emocje koncertowe.

W systemie z osobnymi FOH i MON trzeba również ustalić, kto kontroluje analogowy gain, szczególnie gdy obie konsole współdzielą te same przedwzmacniacze.

Szerzej zakres obu stanowisk opisuje materiał realizator FOH i realizator monitorów – czym różnią się ich zadania podczas koncertu?

Jak powstają miksy monitorowe?

Miksy monitorowe powstają na podstawie potrzeb poszczególnych wykonawców. Każdy muzyk powinien otrzymywać przede wszystkim te źródła, które są mu potrzebne do pewnego grania i śpiewania.

Wokalista może potrzebować:

• dużo własnego wokalu,
• klawiszy,
• trochę gitary,
• elementów rytmicznych.

Perkusista może preferować:

• bas,
• click,
• playback,
• wokal prowadzący.

Nie ma sensu automatycznie wysyłać wszystkiego do każdego miksu.

Przy wedge realizator musi również kontrolować gain before feedback. Każde zwiększenie poziomu monitora może wpływać na ilość sygnału wracającego do mikrofonów.

Przy IEM sytuacja jest inna. Sprzężenie z samymi słuchawkami nie występuje, ale miks musi być czytelny i bezpieczny poziomowo. W systemie stereo można dodatkowo wykorzystać panoramę.

Podczas próby monitor engineer często pracuje z muzykami pojedynczo, a następnie sprawdza miks w pełnym składzie. Dopiero wtedy można zauważyć maskowanie, które nie było widoczne przy pojedynczych instrumentach.

Więcej różnic opisuje artykuł monitory podłogowe czy system douszny IEM – co wybrać na scenę?

Jak powstaje miks FOH?

Miks FOH powstaje z połączenia właściwych poziomów, korekcji, dynamiki, efektów i przede wszystkim świadomego balansu pomiędzy źródłami.

Realizator nie powinien próbować „upiększać” każdego kanału w solo. Instrument, który brzmi efektownie samodzielnie, może zajmować zbyt dużo miejsca w całym miksie.

Soundcheck służy sprawdzeniu:

• relacji wokalu do zespołu,
• balansu sekcji rytmicznej,
• czytelności gitar i klawiszy,
• dynamiki,
• wpływu pogłosu i efektów,
• ilości energii w paśmie niskim.

Trzeba również pamiętać, że FOH słyszy dźwięk z PA razem z dźwiękiem bezpośrednim ze sceny.

W małym klubie głośny wzmacniacz gitarowy lub perkusja mogą być znaczącą częścią tego, co słyszy publiczność. Realizator nie może więc oceniać miksu wyłącznie na podstawie poziomów na konsolecie.

To jeden z powodów, dla których realizacja dźwięku koncertowego wymaga jednoczesnego słuchania zespołu, sceny i systemu PA.

Jak wygląda współpraca realizatora z muzykami?

Dobra współpraca podczas soundchecku opiera się na krótkiej i jednoznacznej komunikacji. Realizator powinien jasno mówić, czego w danym momencie potrzebuje, a muzycy informować o konkretnych problemach odsłuchowych.

Zamiast:

„coś jest źle w monitorze”

lepiej powiedzieć:

„potrzebuję więcej wokalu i mniej gitary w moim miksie”.

Podobnie realizator może poprosić:

• tylko stopę,
• tylko gitarę,
• wokal na poziomie koncertowym,
• refren całym zespołem.

Dobrze, jeśli zespół podczas próby gra fragmenty reprezentujące różne części koncertu: cichszy utwór, dynamiczny refren, fragment z dużą liczbą instrumentów.

Pozwala to ocenić system w więcej niż jednym scenariuszu.

Próba nie powinna zamieniać się w pełną próbę muzyczną zespołu. Jeżeli problem dotyczy aranżacji albo tego, kto gra określoną partię, nie powinien pochłaniać czasu technicznego przeznaczonego na strojenie systemu i miksów.

Co warto sprawdzić na całym zespole?

Gdy wszystkie kanały i monitory działają, trzeba sprawdzić pełny zespół. Dopiero wtedy ujawniają się problemy wynikające z nakładania wielu źródeł.

Warto zwrócić uwagę na:

• czytelność wokalu,
• relację stopy i basu,
• ilość niskiego pasma,
• balans gitar i klawiszy,
• poziom sceniczny,
• przesłuchy w mikrofonach,
• stabilność monitorów,
• działanie playbacku i clicku.

To również dobry moment na sprawdzenie przejść pomiędzy scenami lub snapshotami konsolety, jeśli show jest automatyzowane.

Jeżeli zespół używa wielu mikrofonów bezprzewodowych i IEM, warto jednocześnie obserwować RF. Soundcheck jest dobrym momentem na wykonanie testu z muzykami poruszającymi się po rzeczywistych pozycjach scenicznych.

Przy dynamicznym repertuarze dobrze sprawdzić także maksymalne poziomy. System nie powinien ujawnić braku headroomu dopiero podczas pierwszego głośnego utworu koncertu.

Jak zapisać przygotowane ustawienia?

Po soundchecku ustawienia należy zapisać w konsolecie lub systemie show management, jeśli platforma oferuje taką możliwość. Nie powinno się zakładać, że cała konfiguracja pozostanie nienaruszona aż do koncertu.

W zależności od konsolety można zapisać:

• show,
• scenę,
• snapshot,
• preset kanału,
• konfigurację routingu.

Trzeba jednak rozumieć zakres zapisywanych parametrów. Nie każdy snapshot musi przywoływać:

• gain,
• phantom,
• routing,
• head amp,
• wszystkie poziomy.

Szczególnie przy festiwalach warto zachować osobne sceny dla kolejnych zespołów, ale dobrze zaplanować scope i safes, żeby przywołanie show nie zmieniło parametrów, które powinny pozostać wspólne dla systemu.

Kopia konfiguracji na zewnętrznym nośniku lub komputerze może być przydatna w przypadku konieczności odzyskania show.

Zapis nie zastępuje notatek. Jeżeli podczas próby ustalono nietypowy patch, zamiennik sprzętu lub inne ważne odstępstwo od ridera, dobrze mieć to również zapisane w dokumentacji technicznej.

Czym jest virtual soundcheck?

Virtual soundcheck polega na odtworzeniu wcześniej nagranych wielośladowo sygnałów przez konsoletę w miejsce źródeł ze sceny. Dzięki temu realizator może pracować nad częścią miksu bez obecności muzyków.

Typowy workflow wygląda tak:

mikrofony podczas koncertu lub próby → wielośladowe nagranie → DAW / recorder → powrót kanałów do konsolety → miks

Virtual soundcheck pozwala m.in.:

• dopracować balans,
• sprawdzić processing,
• przygotować efekty,
• pracować nad snapshotami,
• trenować obsługę show.

Nie zastępuje jednak pełnego soundchecku z zespołem.

Nie pozwala właściwie zweryfikować:

• monitorów scenicznych,
• aktualnego gain before feedback,
• nowych mikrofonów,
• rzeczywistej interakcji ze sceną,
• zmian w setupie wykonawców.

Jeżeli nagranie pochodzi z innego dnia lub obiektu, warunki również mogą się różnić.

Virtual soundcheck jest więc dodatkowym narzędziem, a nie sposobem na całkowite pominięcie próby z muzykami.

Co zrobić, gdy czasu na próbę jest bardzo mało?

Przy krótkim czasie najważniejsze jest ograniczenie próby do rzeczy, których nie da się przygotować wcześniej.

Podstawą jest wcześniejsze przygotowanie:

• aktualnej input listy,
• stage planu,
• patchu,
• show file,
• mikrofonów i DI,
• monitorów,
• RF.

Jeżeli te elementy są gotowe, można zastosować skrócony workflow:

line check → podstawowe gainy → najważniejsze monitory → pełny zespół → szybka korekta FOH → zapis show.

Przy festiwalu changeover może być na tyle krótki, że klasyczny pełny soundcheck nie będzie możliwy. Wtedy ogromne znaczenie ma wcześniejszy advance i poprawne przygotowanie nagłośnienia koncertu zgodnie z riderem technicznym zespołu.

Warto również ustalić priorytety. Jeżeli zostało kilka minut, ważniejsze jest zapewnienie wykonawcy działającego odsłuchu i poprawnego patchu niż dopracowanie subtelnego efektu na pojedynczym instrumencie.

Dobrze przygotowana produkcja oszczędza czas na długo przed tym, zanim zegar zacznie odliczać changeover.

Najczęstsze błędy podczas soundchecku

Najczęstszy błąd polega na próbie rozwiązania podczas soundchecku problemów, które powinny być usunięte wcześniej.

Typowe problemy to:

• niegotowy patch,
• nieaktualna input lista,
• brak mikrofonów lub DI,
• złe rozmieszczenie monitorów,
• rozpoczynanie RF koordynacji dopiero podczas próby,
• brak komunikacji z zespołem,
• ustawianie gainu na zbyt cichym wykonaniu,
• nadmiernie głośny monitoring,
• zbyt długie słuchanie pojedynczych kanałów,
• brak sprawdzenia pełnego zespołu.

Błędem jest również strojenie każdego kanału wyłącznie w solo. Ostatecznie wszystkie źródła mają współpracować w jednym miksie.

Inny problem to niepotrzebne zwiększanie poziomu monitorów. Jeśli muzyk mówi, że nie słyszy wokalu, przyczyną może być zbyt głośna gitara w jego miksie, a nie zbyt cichy wokal. Dodawanie kolejnych dB może tylko podnieść cały poziom sceny.

Soundcheck powinien być procesem eliminowania problemów według przyczyn, a nie ciągłego zwiększania poziomów.

Podsumowanie

Soundcheck jest etapem, w którym wcześniej przygotowany system techniczny zostaje sprawdzony z rzeczywistym zespołem. Najpierw należy wykonać line check i potwierdzić patch, następnie ustawić gain structure, przygotować monitoring, miks FOH i sprawdzić cały skład w warunkach zbliżonych do koncertowych.

Dobra próba nie zaczyna się jednak od pierwszego dźwięku muzyka. Jej jakość zależy od wcześniejszego przygotowania input listy, stage planu, patchu, systemu PA, monitorów i RF. Im więcej pracy wykonano przed przyjazdem artysty, tym więcej czasu podczas soundchecku można przeznaczyć na rzeczywiste brzmienie.

Najważniejszy praktyczny wniosek jest prosty: soundcheck nie służy naprawianiu nieprzygotowanej produkcji – służy sprawdzeniu i dopracowaniu przygotowanego systemu z wykonawcami.

Najczęściej zadawane pytania