Co to jest haze?

Haze to efekt atmosferyczny polegający na wprowadzeniu do powietrza bardzo drobnej zawiesiny, której zadaniem jest zwiększenie widoczności światła w przestrzeni. W zastosowaniach scenicznych wykorzystuje się do tego urządzenia nazywane hazerami.

Dobrze przygotowany haze nie powinien wyglądać jak ciężka chmura zasłaniająca scenę. Zwykle dąży się do równomiernego rozprowadzenia niewielkiej ilości zawiesiny w całej przestrzeni, w której pracuje światło.

Właśnie ta subtelność jest ważna. Celem jest nie tyle pokazanie samego haze'u, ile pokazanie tego, co światło robi w powietrzu.

Producent CHAUVET Professional opisuje płyn do swoich hazerów jako przeznaczony do tworzenia cienkiej, równomiernej zawiesiny podkreślającej efekty świetlne i wiązki bez tworzenia gęstej, zasłaniającej scenę chmury.  

Dlaczego bez cząstek w powietrzu nie widzimy wiązki tak samo?

W czystym powietrzu widzimy przede wszystkim światło, które dociera bezpośrednio do naszych oczu albo odbija się od oświetlanej powierzchni. Sama droga wiązki pomiędzy lampą a obiektem może być bardzo słabo widoczna.

Haze dodaje do powietrza drobne cząstki, na których część światła się rozprasza.

Dzięki temu widz może zobaczyć nie tylko jasny punkt na podłodze czy scenografii, ale również linię prowadzącą od oprawy do tego punktu.

To szczególnie łatwo zauważyć na przykładzie wąskiego beamu.

Bez haze'u:

oprawa świeci, a na scenie pojawia się jasna plama.

Z odpowiednią zawiesiną:

widoczna staje się cała geometryczna wiązka przecinająca przestrzeń.

Właśnie dlatego dwa identycznie zaprogramowane show mogą wyglądać zupełnie inaczej w zależności od warunków atmosferycznych w pomieszczeniu. 

Jak haze modeluje przestrzeń?

Haze sprawia, że światło zaczyna opisywać nie tylko powierzchnie, ale również przestrzeń pomiędzy nimi.

To zmienia sposób odbierania głębokości sceny.

Backlight może tworzyć wyraźne warstwy za wykonawcami. Boczne światło pokazuje kierunek i geometrię. Kilka beamów może zbudować wachlarz lub tunel prowadzący w stronę publiczności.

Bez zawiesiny część tych efektów nadal istnieje technicznie, ale widz otrzymuje znacznie mniej informacji o kierunku światła.

Dobrym przykładem jest scena z kilkoma rzędami opraw.

Przy czystym powietrzu widzimy głównie oświetlonych wykonawców i powierzchnie.

Po dodaniu delikatnego haze'u pojawiają się plany:

front,

wykonawcy,

wiązki nad sceną,

backlight,

przestrzeń za muzykami.

Dlatego haze jest jednym z narzędzi używanych do budowania głębi w profesjonalnym oświetleniu koncertu.

Haze a klasyczna mgła/fog – czym się różnią?

Haze i fog służą do tworzenia efektu atmosferycznego, ale zazwyczaj mają inny cel wizualny.

Haze ma przede wszystkim tworzyć delikatną, długo utrzymującą się i możliwie równomierną zawiesinę, dzięki której światło jest czytelniejsze.

Fog jest częściej wykorzystywany jako samodzielny efekt wizualny. Może tworzyć wyraźniejsze i gęstsze chmury, które publiczność widzi jako element show.

Różnicę łatwo zobaczyć w praktyce.

Jeżeli podczas całego koncertu chcemy widzieć wiązki ruchomych głów, bardziej użyteczny jest równomiernie rozprowadzony haze.

Jeżeli natomiast w jednym momencie show zza perkusji ma wydostać się duża chmura, bardziej odpowiada to typowej funkcji fog.

Granica nie zawsze jest absolutna, ponieważ urządzenia i płyny mogą generować różne charakterystyki efektu. Przy projektowaniu liczy się więc przede wszystkim zamierzony rezultat.

Dlaczego haze jest szczególnie ważny dla beamów?

Beam jest projektowany przede wszystkim do tworzenia bardzo wąskiej i wyrazistej wiązki. Znaczna część jego wizualnej wartości pojawia się właśnie wtedy, gdy można zobaczyć tę wiązkę w przestrzeni.

Bez haze'u beam nadal świeci.

Może utworzyć jasny punkt na scenografii, podłodze albo innej powierzchni, ale jego droga w powietrzu będzie znacznie mniej efektowna.

Przy odpowiedniej zawiesinie kilka beamów może tworzyć:

• wachlarze,
• krzyżujące się linie,
• tunele,
• symetryczne figury,
• dynamiczne ruchy nad publicznością.

Dlatego w projekcie wykorzystującym dużą liczbę beamów haze nie jest jedynie dodatkiem estetycznym. Może być elementem niezbędnym do uzyskania zakładanego obrazu.

To jeden z powodów, dla których przy doborze oświetlenia dla zespołu koncertowego trzeba sprawdzić nie tylko rider opraw, ale również wymagania dotyczące haze'u.

Czy haze jest konieczny do każdego rodzaju oświetlenia?

Nie. Haze nie jest potrzebny do każdego wydarzenia ani do każdej funkcji światła.

Jeżeli głównym zadaniem systemu jest równomierne oświetlenie prelegentów podczas konferencji, efekt widocznych wiązek może nie być potrzebny wcale.

Profile ustawione jako key light na prowadzącego będą spełniały swoją funkcję również bez haze'u. Podobnie szeroki wash wykorzystywany do oświetlenia twarzy lub scenografii.

Haze staje się znacznie bardziej istotny, gdy projekt wykorzystuje:

• beamy,
• widoczny backlight,
• gobosy w przestrzeni,
• silne kierunki boczne,
• efekty ruchome,
• przestrzenne warstwy światła.

Nie należy więc zamawiać hazera automatycznie do każdego zestawu oświetleniowego.

Najpierw trzeba ustalić, czy widoczność wiązek jest częścią projektu.

Jak wentylacja wpływa na efekt?

Wentylacja może całkowicie zmienić zachowanie haze'u. Nawet bardzo wydajny hazer nie zapewni równomiernego efektu, jeżeli powietrze jest stale usuwane albo kierowane tylko w jedną część przestrzeni.

W dużej hali haze może potrzebować czasu, aby rozprowadzić się równomiernie.

W mniejszej sali problem może być odwrotny – zawiesina może szybko osiągnąć zbyt wysoką koncentrację wizualną.

Duże znaczenie mają:

• nawiewy,
• wyciągi,
• otwarte drzwi,
• kurtyny powietrzne,
• ruch powietrza generowany przez scenę i publiczność.

Na wydarzeniach plenerowych sytuacja jest jeszcze trudniejsza.

Wiatr może usunąć haze ze sceny praktycznie natychmiast albo przenieść go tylko na jedną stronę. Dlatego efekt, który w hali jest bardzo stabilny, w plenerze może zmieniać się z minuty na minutę.

Pozycję hazera trzeba więc dobierać do rzeczywistego ruchu powietrza, a nie wyłącznie do geometrii sceny.

Jak haze wpływa na kamery i obraz?

Haze może poprawić obraz kamerowy, ponieważ podkreśla głębię sceny i widoczność warstw światła, ale jego zbyt duża ilość może zmniejszyć kontrast obrazu.

Kamera rejestruje światło rozproszone przez zawiesinę podobnie jak inne elementy sceny.

Jeżeli haze'u jest niewiele, efektem może być atrakcyjne odseparowanie planów, szczególnie przy backlightcie.

Jeżeli zawiesiny jest zbyt dużo, cały kadr może zacząć wyglądać bardziej mlecznie. Czerń staje się mniej głęboka, a mocne źródła skierowane w stronę obiektywu mogą dodatkowo zwiększać efekt rozproszenia.

Znaczenie ma również pozycja kamery.

Ten sam haze może wyglądać dobrze z kamery centralnej, a z bocznej – ustawionej blisko mocnego źródła światła – powodować znacznie silniejszą poświatę.

Dlatego przy oświetleniu sceny pod kamery poziom haze'u powinien być częścią wspólnego testu lighting i video, a nie decyzją podejmowaną wyłącznie z pozycji realizatora światła.

Systemy detekcji pożaru i uzgodnienia z obiektem

Haze może oddziaływać na niektóre systemy detekcji pożaru, dlatego jego użycie należy uzgodnić z obiektem jeszcze przed wydarzeniem.

Nie należy zakładać, że skoro efekt jest subtelny i dla człowieka wygląda jedynie jak lekka mgiełka, system detekcji na pewno go zignoruje.

Obiekty mogą mieć różne rodzaje detektorów, konfiguracje systemu oraz własne procedury bezpieczeństwa.

Dlatego przed użyciem hazera trzeba ustalić z osobą odpowiedzialną za obiekt:

• czy efekty atmosferyczne są dozwolone,
• jaki system detekcji działa w danej przestrzeni,
• jakie procedury obowiązują podczas używania haze'u,
• czy wymagane są dodatkowe uzgodnienia lub testy.

Nie powinno się samodzielnie wyłączać czujek ani elementów systemu przeciwpożarowego.

Fakt, że w niektórych obiektach istnieją uzgodnione procedury czasowej izolacji określonych stref, nie oznacza, że można zastosować takie rozwiązanie samodzielnie. Przykładowe dokumentacje obiektów pokazują, że użycie haze'u może wymagać formalnie ustalonej procedury oraz dodatkowych środków organizacyjnych.

Bezpieczeństwo efektów scenicznych powinno być planowane jako część produkcji, a nie rozwiązywane chwilę przed rozpoczęciem show.

Czy każdego rodzaju płynu można używać w dowolnym hazerze?

Nie. Do hazera należy stosować płyn przewidziany lub dopuszczony przez producenta danego urządzenia.

Różne hazery mogą być zaprojektowane do pracy z określonymi formulacjami płynu i konkretnym sposobem jego przetwarzania.

Nie należy więc kierować się zasadą:

„to też płyn do haze'u, więc powinien działać”.

Martin w instrukcji JEM Compact Hazer Pro jednoznacznie wskazuje konkretny płyn przeznaczony do tego urządzenia i ostrzega przed stosowaniem innych cieczy. Podobnie instrukcja CHAUVET Professional AmHaze ECO wskazuje dopuszczone płyny i zabrania dodawania do nich innych substancji.

Niewłaściwy płyn może prowadzić nie tylko do innego charakteru efektu, ale również do problemów z pracą urządzenia lub jego uszkodzenia.

Dlatego właściwą zasadą jest sprawdzenie instrukcji konkretnego modelu hazera, a nie dobieranie płynu wyłącznie na podstawie nazwy produktu.

Jak zaplanować haze podczas wydarzenia?

Haze najlepiej planować jako część projektu oświetlenia, a nie jako osobne urządzenie dodawane na końcu listy sprzętowej.

Najpierw trzeba określić, jaki efekt jest potrzebny.

Jeżeli projekt opiera się na subtelnym backlightcie i kilku beamach, potrzebna będzie inna intensywność niż podczas bardzo dużego koncertu z rozbudowanym show przestrzennym.

Następnie trzeba uwzględnić:

• wielkość przestrzeni,
• ruch powietrza,
• pozycję urządzenia,
• rodzaj oświetlenia,
• kamery,
• zasady obiektu,
• czas potrzebny na uzyskanie równomiernego efektu.

Nie zawsze najlepszym rozwiązaniem jest ustawienie urządzenia bezpośrednio za sceną. Silny nawiew może powodować, że haze będzie kumulował się tylko w jednej części.

Efekt trzeba sprawdzić podczas próby.

Dobrym celem nie jest uzyskanie „jak największej ilości dymu”, lecz takiej koncentracji, przy której wiązki są dobrze widoczne, ale twarze, scenografia i obraz kamerowy zachowują potrzebny kontrast.

Dlatego projektowanie efektu oświetleniowego z wykorzystaniem haze'u powinno obejmować jednocześnie światło, przestrzeń i warunki techniczne wydarzenia.

Podsumowanie

Haze jest używany przede wszystkim po to, aby światło stało się widoczne również pomiędzy oprawą a oświetlaną powierzchnią. Dzięki drobnej zawiesinie można zobaczyć beamy, backlight, gobosy i inne kierunki światła jako element przestrzeni, a nie tylko jasne plamy na scenie.

Nie oznacza to jednak, że każde wydarzenie potrzebuje hazera. Przy prostym świetle konferencyjnym może on nie wnosić żadnej istotnej wartości, podczas gdy przy koncertowym show opartym na beamach może być jednym z podstawowych elementów obrazu.

Na rezultat wpływają wentylacja, wielkość pomieszczenia i kamery. Przed realizacją trzeba również uzgodnić użycie efektu z obiektem oraz stosować wyłącznie płyn właściwy dla konkretnego urządzenia.

Haze jest więc częścią lighting designu, a nie tylko dodatkowym efektem atmosferycznym.

Najczęściej zadawane pytania