Dlaczego nie ma uniwersalnego przelicznika?

Nie istnieje wzór typu „jedna kolumna na 100 osób”, ponieważ sama liczba uczestników nie opisuje obszaru, który trzeba nagłośnić.

Sto osób może znajdować się na niewielkiej przestrzeni kilka metrów od sceny albo być rozciągniętych w długiej sali. Podobnie koncert dla 1000 osób może odbywać się na zwartym placu lub na terenie o dużej głębokości.

Znaczenie mają przede wszystkim:

• powierzchnia i kształt widowni,
• odległość najbliższego i najdalszego słuchacza,
• wymagany SPL,
• kierunkowość zestawów,
• wysokość ustawienia lub podwieszenia,
• charakter wydarzenia.

Dlatego nagłośnienie na 100, 300, 500 i 1000 osób należy traktować jako szacunek skali, a nie gotową tabelę liczby kolumn.

Co oznacza pokrycie głośnika?

Pokrycie opisuje obszar, do którego zestaw kieruje większość użytecznej energii. Najczęściej mówi się o charakterystyce poziomej i pionowej.

Jeżeli zestaw ma określony kąt pokrycia poziomego, nie oznacza to, że dźwięk kończy się dokładnie na jego granicy. Charakterystyka zmienia się stopniowo i może zależeć od częstotliwości.

W praktyce chodzi o to, aby zestaw:

• obejmował zamierzony sektor,
• nie pozostawiał dużych luk,
• nie nakładał się bez potrzeby z innymi źródłami,
• nie wysyłał dużej ilości energii poza publiczność.

Dwa zestawy o szerokiej i dobrze dobranej dyspersji mogą obsłużyć całą przestrzeń. Inny model o węższym kącie może wymagać dodatkowych źródeł.

Dlatego liczba głośników bez informacji o ich kierunkowości mówi bardzo niewiele. 

Maksymalny SPL a liczba zestawów

Liczba głośników zależy również od tego, jaki poziom dźwięku każdy z nich może zapewnić w wymaganym paśmie i na określonej odległości.

Zestaw może mieć właściwy kąt pokrycia, ale niewystarczający headroom. Wtedy problemem nie jest geometria, lecz wydajność.

Trzeba więc rozpatrywać jednocześnie:

• pokrycie,
• maksymalny SPL,
• odległość,
• pasmo,
• charakter programu.

System do konferencji może mieć wystarczające pokrycie i poziom przy niewielkiej liczbie zestawów. Koncert z dużą dynamiką w tej samej przestrzeni może wymagać większego systemu albo konstrukcji o większej wydajności.

Nie należy jednak automatycznie zakładać, że dokładanie głośników zawsze zwiększa użyteczny SPL w przewidywalny sposób. Źródła zaczynają ze sobą oddziaływać, a rezultat zależy od ich wzajemnego położenia.

Dlaczego geometria widowni zmienia wszystko?

Geometria określa, dokąd trzeba dostarczyć energię. To ona często decyduje o liczbie potrzebnych źródeł.

Szeroka i płytka widownia może wymagać kilku sektorów poziomych. Długa i wąska przestrzeń może natomiast mieć dobre pokrycie poziome, ale duży problem z różnicą poziomu między przodem a tyłem.

W pierwszym przypadku mogą być potrzebne outfille. W drugim bardziej sensowny może być delay line.

Podobnie wpływają:

• balkony,
• antresole,
• filary,
• sektory boczne,
• widownia znajdująca się bardzo blisko sceny.

Dlatego planowanie nagłośnienia dużej przestrzeni i równomiernego pokrycia powinno zaczynać się od rzutu widowni, a nie od liczby dostępnych kolumn.

Kiedy dwa główne zestawy wystarczą?

Dwa zestawy mogą wystarczyć wtedy, gdy ich kierunkowość, wydajność i miejsce montażu pozwalają prawidłowo objąć całą publiczność.

Typowym przykładem jest niewielka lub średnia przestrzeń z prostą geometrią, gdzie lewy i prawy zestaw pokrywają cały sektor bez dużych różnic odległości.

Warunki są korzystne, gdy:

• widownia nie jest bardzo szeroka,
• nie jest nadmiernie głęboka,
• nie ma balkonów i przeszkód,
• system można ustawić odpowiednio wysoko,
• wymagany SPL mieści się w możliwościach zestawów.

W takim przypadku dokładanie kolejnych źródeł może być niepotrzebne.

To dobry przykład zasady, że dwa właściwe głośniki mogą działać lepiej niż większa liczba źródeł wprowadzonych bez konkretnego zadania.

Kiedy trzeba dodać frontfill, outfill lub delay?

Dodatkowe głośniki są potrzebne wtedy, gdy system główny nie obejmuje konkretnej części widowni albo nie może zapewnić tam właściwego poziomu bez pogorszenia sytuacji w innych sektorach.

Frontfill obsługuje zwykle pierwszy rząd i miejsca bezpośrednio przy scenie. Jest potrzebny, gdy main PA znajduje się wysoko i część publiczności znajduje się poniżej jego głównego pokrycia.

Outfill rozszerza system na boki. Stosuje się go wtedy, gdy widownia jest szersza niż użyteczny kąt main PA.

Delay line służy do nagłośnienia dalszej części długiej przestrzeni. Zamiast zwiększać poziom głównego systemu dla osób znajdujących się daleko, dodatkowe źródła ustawia się bliżej nich i odpowiednio opóźnia.

Każdy z tych systemów powinien mieć konkretne zadanie. Większa liczba źródeł ma sens tylko wtedy, gdy poprawia pokrycie.

Dlaczego więcej źródeł może pogorszyć rezultat?

Głośniki nie działają niezależnie od siebie. Jeśli dwa źródła odtwarzają ten sam materiał w tym samym miejscu, ich fale akustyczne sumują się i odejmują zależnie od częstotliwości, pozycji i różnicy czasu.

Interferencje

Interferencja powstaje, gdy do słuchacza docierają podobne sygnały z kilku źródeł.

W jednych częstotliwościach mogą się wzmacniać, w innych częściowo lub silnie wygaszać.

Słuchacz poruszający się po sali może wtedy słyszeć wyraźne zmiany barwy.

Różnice czasowe

Jeżeli dwa głośniki znajdują się w różnych odległościach od słuchacza, sygnały docierają w różnym czasie.

Mała różnica może powodować interferencje. Większa może stać się słyszalna jako oddzielne echo.

Dlatego dodatkowe systemy, szczególnie delay line, wymagają odpowiedniego wyrównania czasowego.

Nierówna charakterystyka

Kilka źródeł o dużych nakładających się obszarach może tworzyć bardzo nierówny rozkład częstotliwości.

Problem może wyglądać tak, że w jednym miejscu system brzmi poprawnie, kilka metrów dalej brakuje części pasma, a jeszcze dalej określone częstotliwości są przesadnie mocne.

Więcej głośników nie oznacza więc automatycznie większej równomierności.

Jak projektuje się rzeczywistą liczbę elementów line array?

Liczby modułów line array nie dobiera się według liczby uczestników. Wynika ona z wymaganej długości grona, geometrii widowni, kierunkowości i wydajności konkretnego systemu.

Znaczenie mają m.in.:

• wysokość zawieszenia,
• najbliższy i najdalszy sektor,
• liczba modułów,
• kąty pomiędzy nimi,
• wymagany SPL,
• pasmo, w którym potrzebna jest kontrola kierunkowości.

Zbyt krótki array może nie zapewnić oczekiwanej kontroli w części pasma, mimo że formalnie składa się z kilku modułów.

Dlatego system liniowy czy klasyczne zestawy PA powinny być wybierane na podstawie projektu i predykcji, a nie założenia, że większa liczba małych modułów zawsze tworzy skuteczniejszy system.

Jak określić liczbę subwooferów?

Liczba subwooferów jest osobnym problemem projektowym. Nie wynika bezpośrednio z liczby zestawów głównych.

Trzeba uwzględnić:

• wymagany poziom w paśmie LF,
• repertuar,
• zakres częstotliwości,
• maksymalny output konkretnego modelu,
• rozmiar widowni,
• sposób ustawienia.

Cztery subwoofery ustawione w przemyślanym układzie mogą dać bardziej równomierny i kontrolowany bas niż większa liczba zestawów rozmieszczonych przypadkowo.

Konfiguracja wpływa także na kierunkowość i poziom basu za sceną.

Dlatego dobór subwooferów do koncertu i wydarzenia plenerowego powinien być traktowany jako osobna część projektu PA.

Jakie informacje pozwalają policzyć system?

Do określenia rzeczywistej liczby zestawów potrzebne są przede wszystkim dane opisujące przestrzeń i program.

Najważniejsze są:

• liczba uczestników,
• szerokość i głębokość widowni,
• plan sali lub terenu,
• odległość najdalszego słuchacza,
• miejsce sceny,
• wysokość możliwego montażu,
• plener lub wnętrze,
• akustyka,
• rodzaj wydarzenia,
• wymagany poziom dźwięku,
• rider artystów, jeśli występują.

Dopiero po zestawieniu tych informacji z charakterystyką konkretnych głośników można odpowiedzieć, ile źródeł naprawdę jest potrzebnych.

Profesjonalny projekt PA nie powinien więc wyglądać jak sprzedaż określonej liczby kolumn. System dobiera się do przestrzeni i zadania, a liczba elementów jest wynikiem tego procesu.

Podsumowanie

Nie istnieje uniwersalna liczba głośników potrzebnych na koncert lub event. O systemie decydują pokrycie, kierunkowość, maksymalny SPL, geometria widowni i odległości.

W prostej przestrzeni dwa odpowiednio dobrane zestawy mogą zapewnić kompletne nagłośnienie. W bardziej złożonej konfiguracji mogą być potrzebne frontfille, outfille lub delaye. Nie oznacza to jednak, że większa liczba źródeł automatycznie poprawi rezultat — niekontrolowane nakładanie się głośników może powodować interferencje i różnice czasowe.

Liczba elementów line array i subwooferów również powinna wynikać z konkretnego projektu. Najpierw określa się obszar, który trzeba pokryć, wymagany poziom oraz warunki wydarzenia, a dopiero później liczbę i rodzaj zestawów.

Najczęściej zadawane pytania