Od czego zacząć projekt techniczny koncertu plenerowego?

Projekt techniczny koncertu plenerowego powinien rozpocząć się od zebrania danych o wydarzeniu, a nie od wyboru nagłośnienia, lamp czy wielkości sceny. Trzeba najpierw określić, co ma się wydarzyć, gdzie, dla jakiej publiczności i według jakiego harmonogramu.

Im wcześniej wszystkie działy techniczne pracują na tych samych założeniach, tym łatwiej uniknąć późniejszych konfliktów – na przykład sytuacji, w której zaprojektowana konstrukcja nie pozwala podwiesić przewidzianego systemu PA albo ekran LED ogranicza miejsce przeznaczone wcześniej na oświetlenie.

Lokalizacja i teren

Pierwszym krokiem jest analiza miejsca wydarzenia. Sam adres nie wystarcza. Znaczenie mają między innymi dostępna powierzchnia, ukształtowanie terenu, położenie sceny, kierunek ustawienia widowni, możliwości dojazdu cięższych pojazdów oraz przestrzeń potrzebna na zaplecze techniczne.

Trzeba również określić ograniczenia lokalizacji: sąsiednią zabudowę, dostępne przyłącza, możliwość ustawienia agregatów, lokalizację FOH, dróg kablowych i stref technicznych.

Przy bardziej złożonych realizacjach część tych informacji najlepiej zweryfikować podczas wizji lokalnej przed realizacją techniczną eventu.

Liczba i układ publiczności

Liczba uczestników pozwala oszacować skalę wydarzenia, ale nie wystarcza do zaprojektowania techniki. Szczególnie w przypadku nagłośnienia ogromne znaczenie ma geometria widowni.

Tysiąc osób ustawionych na szerokim placu tworzy inne wymagania niż tysiąc osób na długim i wąskim terenie. W pierwszym przypadku problemem może być pokrycie bocznych sektorów, w drugim – zapewnienie odpowiedniego poziomu i czytelności w dużej odległości od sceny.

Podobnie wygląda projekt ekranów. Ich wielkość i położenie powinny wynikać między innymi z maksymalnej odległości widza i linii widoczności.

Program wydarzenia i ridery

Kolejnym źródłem informacji jest program koncertu oraz ridery techniczne występujących artystów. Rider może określać wymagania dotyczące PA, konsolet FOH i MON, liczby miksów monitorowych, mikrofonów, systemów IEM, backline'u, riserów czy infrastruktury scenicznej.

Przy kilku wykonawcach wymagania trzeba zestawić ze sobą i znaleźć konfigurację umożliwiającą sprawne przeprowadzenie całego wydarzenia. Nie zawsze oznacza to przygotowanie oddzielnego systemu dla każdego zespołu. Wiele kwestii rozwiązuje się podczas advance'u technicznego, uzgadniając wspólną infrastrukturę i zaakceptowane zamienniki.

Więcej o samym procesie można opisać w osobnym materiale dotyczącym tego, jak przygotować koncert zgodnie z riderem technicznym zespołu.

Harmonogram

Harmonogram techniczny powinien obejmować znacznie więcej niż godzinę rozpoczęcia koncertu. Trzeba uwzględnić dostęp do terenu, dostawy, budowę sceny, rigging, montaż poszczególnych systemów, konfigurację, testy, soundchecki, samo wydarzenie oraz późniejszy demontaż.

Kolejność ma znaczenie. Niektórych prac nie da się wykonywać równolegle, a opóźnienie jednego działu może zatrzymać kolejne. 

Jak dobrać scenę i konstrukcję do wydarzenia?

 Scena powinna być dobierana do programu wydarzenia oraz wymagań wszystkich systemów, które mają się na niej lub nad nią znaleźć. Jej projekt musi uwzględniać wykonawców, backline, monitoring, risery, konstrukcje oświetleniowe, PA, video i przestrzeń potrzebną ekipie technicznej.

Wielkość sceny

Wielkość sceny powinna wynikać przede wszystkim z tego, co rzeczywiście ma się na niej znaleźć. Samo pytanie o liczbę muzyków jest niewystarczające.

Zespół może potrzebować dodatkowych riserów pod perkusję lub instrumenty, dużego backline'u, wielu wedge'y, stanowiska monitorowego, elementów scenografii czy urządzeń oświetleniowych ustawionych na podłodze.

Trzeba również zachować przestrzeń roboczą pozwalającą ekipie technicznej bezpiecznie wykonywać changeovery i obsługiwać urządzenia podczas wydarzenia.

Dach i konstrukcje

Konstrukcja sceny nie jest wyłącznie ochroną przed warunkami atmosferycznymi. Bardzo często stanowi również podstawę dla podwieszenia systemów technicznych.

Już podczas projektowania trzeba więc wiedzieć, jakie obciążenia i w jakich miejscach będą związane z PA, oświetleniem, ekranami, elementami scenografii czy innymi urządzeniami.

Nie należy zakładać, że skoro fizycznie istnieje miejsce, w którym można coś podwiesić, to automatycznie jest ono przeznaczone do takiego obciążenia. Punkty i konstrukcje muszą być przewidziane do konkretnych zastosowań.

Rigging PA, światła i video

Audio, światło i video konkurują o przestrzeń oraz dostępne możliwości konstrukcji. Projekt powinien określać pozycje podwieszeń, ich funkcję oraz wynikające z nich obciążenia.

Położenie systemu PA wpływa jednocześnie na jego pokrycie. Pozycja ekranów wpływa na widoczność, a ustawienie lamp – na możliwości realizacji projektu oświetleniowego.

Dlatego rigging powinien być analizowany jako część wspólnego projektu, a nie jako ostatni etap polegający na znalezieniu wolnego miejsca dla urządzeń.

Jak zaplanować system nagłośnienia?

System nagłośnienia koncertu plenerowego projektuje się przede wszystkim pod kątem pokrycia widowni, wymaganego poziomu SPL, charakteru programu oraz geometrii terenu. Nie istnieje uniwersalny zestaw PA przypisany do konkretnej liczby uczestników.

Plener eliminuje część odbić charakterystycznych dla zamkniętych obiektów, ale jednocześnie może wymagać pokrycia znacznie większych odległości i szerokiego obszaru publiczności.

Main PA

Main PA odpowiada za podstawowe nagłośnienie widowni. Może być zrealizowane jako point source, system liniowy lub inna konfiguracja zależna od wymagań projektu.

O wyborze nie powinien decydować prestiż konkretnego rozwiązania. Krótka i szeroka widownia może wymagać innej architektury niż bardzo głęboki teren koncertowy.

W większych projektach system powinien zostać zweryfikowany za pomocą oprogramowania predykcyjnego producenta. Pozwala ono ocenić między innymi przewidywany rozkład SPL i pokrycie przestrzeni przed fizycznym ustawieniem systemu.

Subwoofery

Sekcja niskotonowa wymaga osobnego projektu. Liczba subwooferów zależy między innymi od oczekiwanego poziomu w paśmie LF, repertuaru, możliwości konkretnych urządzeń oraz wielkości nagłaśnianego obszaru.

Istotne jest również rozmieszczenie. Subwoofery mogą pracować w różnych konfiguracjach, a odpowiednio zaprojektowane układy kierunkowe pozwalają wpływać na rozkład energii niskich częstotliwości.

Szczegółowy dobór liczby i konfiguracji warto rozwijać osobno w materiale o tym, jak dobrać subwoofery do koncertu i wydarzenia plenerowego.

Frontfill, outfill i delay

System główny nie zawsze powinien samodzielnie obsługiwać całą widownię.

Frontfill uzupełnia obszar bezpośrednio przed sceną, który może znajdować się poza optymalnym pokryciem głównego PA. Outfill obsługuje boczne sektory publiczności. Delay line pozwala natomiast dostarczyć dźwięk do dalszej części terenu bez konieczności nadmiernego zwiększania poziomu systemu przy scenie.

Każdy z tych systemów ma inne zadanie i powinien zostać odpowiednio wyrównany czasowo oraz poziomowo względem pozostałych źródeł.

FOH

Stanowisko Front of House to miejsce pracy realizatora odpowiedzialnego za miks słyszany przez publiczność. Jego lokalizacja nie powinna wynikać wyłącznie z tego, gdzie pozostaje wolna przestrzeń.

FOH powinien znajdować się w miejscu pozwalającym reprezentatywnie oceniać działanie systemu i miks. Jednocześnie trzeba uwzględnić widoczność sceny, infrastrukturę sygnałową, zasilanie, komunikację oraz przestrzeń dla urządzeń realizacyjnych.

Jak przygotować monitoring i technikę sceniczną?

Monitoring sceniczny powinien umożliwić wykonawcom komfortowe słyszenie potrzebnych źródeł bez niepotrzebnego zwiększania poziomu dźwięku na scenie. W zależności od produkcji stosuje się wedge, systemy IEM, sidefill lub kombinację kilku rozwiązań.

Liczba niezależnych miksów wynika z potrzeb zespołów. W większych produkcjach może pojawić się osobna konsoleta monitorowa oraz monitor engineer pracujący przy scenie. W mniejszych konfiguracjach miksy monitorowe mogą być przygotowywane z konsolety FOH.

Technika sceniczna obejmuje jednak znacznie więcej niż odsłuchy. Stageboxy, patch, mikrofony, DI-boxy, statywy, przewody, backline, risery i zasilanie powinny zostać przygotowane zgodnie z riderem oraz stage planem.

Dobrze zaplanowana scena przyspiesza zarówno line check, jak i późniejsze changeovery. Przy wielu zespołach szczególnego znaczenia nabiera opisanie i oznaczenie połączeń oraz wcześniejsze ustalenie, które elementy infrastruktury pozostają wspólne.

Jak zaplanować oświetlenie koncertu plenerowego?

Oświetlenie koncertowe należy projektować równolegle ze sceną i konstrukcjami, ponieważ jego rozmieszczenie bezpośrednio wpływa na rigging, zasilanie oraz dostępne obciążenia.

Projekt powinien wynikać z charakteru koncertu, wielkości sceny, programu i oczekiwanego efektu wizualnego. Innych narzędzi wymaga podstawowe oświetlenie wykonawców, a innych rozbudowana realizacja zsynchronizowana z programem muzycznym.

Trzeba zaplanować między innymi pozycje urządzeń, konstrukcje, sterowanie, dystrybucję zasilania oraz stanowisko realizatora. Jeżeli podczas wydarzenia prowadzona jest rejestracja lub transmisja, projekt światła powinien również uwzględniać potrzeby kamer.

W plenerze szczególne znaczenie mają urządzenia i instalacje odpowiednie do warunków, w których mają pracować. Kwestii odporności na pogodę nie należy rozwiązywać dopiero wtedy, gdy pojawi się deszcz.

Kiedy potrzebne są ekrany LED i realizacja video?

Ekrany LED stają się szczególnie użyteczne, gdy część publiczności znajduje się na tyle daleko od sceny, że bezpośrednia obserwacja wykonawców jest utrudniona. W takim przypadku mogą służyć do IMAG, czyli wyświetlania na żywo obrazu ze sceny.

Video może również obejmować materiały przygotowane wcześniej, identyfikację wydarzenia, treści sponsorów, wizualizacje oraz elementy scenografii multimedialnej.

Dodanie ekranów oznacza jednak kolejne zależności. Trzeba przewidzieć konstrukcję, zasilanie, drogi sygnałowe, procesory obrazu, stanowisko realizacyjne oraz – w przypadku IMAG – kamery i cały tor produkcyjny.

Jeżeli koncert jest również transmitowany lub rejestrowany, warto już na etapie projektu określić, które sygnały audio i video mają zostać udostępnione ekipie realizacyjnej. Realizacja transmisji na żywo nie powinna być dokładana jako całkowicie niezależny system tuż przed wydarzeniem.

Jak zaplanować systemy bezprzewodowe i RF?

Systemy bezprzewodowe wymagają koordynacji częstotliwości, szczególnie gdy podczas jednego wydarzenia pracuje wiele mikrofonów, systemów IEM i innych urządzeń wykorzystujących RF.

Planowanie rozpoczyna się od określenia liczby potrzebnych kanałów oraz dostępnych zakresów częstotliwości urządzeń. Następnie trzeba uwzględnić lokalne środowisko radiowe, wzajemną kompatybilność częstotliwości i potencjalne produkty intermodulacyjne.

W większych systemach istotna staje się również infrastruktura antenowa: rozmieszczenie anten, dystrybucja sygnału oraz straty wynikające z zastosowanych przewodów RF.

Skan i koordynacja wykonane wcześniej są ważne, ale sytuację należy zweryfikować także na miejscu. Środowisko radiowe podczas właściwego wydarzenia może różnić się od warunków występujących na etapie pierwszych przygotowań.

Jak określić zapotrzebowanie na zasilanie?

Zapotrzebowania na energię nie powinno się określać na podstawie pojedynczej sumy mocy zapisanej na tabliczkach urządzeń. Trzeba znać rzeczywiste wymagania poszczególnych systemów oraz sposób ich zasilania i dystrybucji.

Audio, światło, video, scena i zaplecze mogą wymagać oddzielnych obwodów lub odpowiednio zaprojektowanej dystrybucji. Trzeba uwzględnić zarówno obciążenia, jak i fizyczne położenie odbiorników.

Jeżeli infrastruktura dostępna na terenie wydarzenia jest niewystarczająca, konieczne może być wykorzystanie dodatkowych źródeł energii. Ich dobór musi uwzględniać wymagania całej produkcji oraz odpowiednią rezerwę.

Równie ważne jest prowadzenie przewodów zasilających. Trasy nie mogą kolidować z publicznością, drogami komunikacyjnymi czy transportem technicznym.

Jak wszystkie systemy wpływają na konstrukcję sceny?

Scena jest punktem styku większości systemów koncertowych. PA, światło, video, scenografia i infrastruktura techniczna mogą wykorzystywać tę samą konstrukcję, dlatego ich wymagania trzeba znać przed zatwierdzeniem projektu.

Przykładowo zwiększenie wielkości ekranów może zmienić obciążenia konstrukcji. Dodanie elementów PA może wymagać innych punktów podwieszenia. Rozbudowanie projektu oświetleniowego może zwiększyć zarówno obciążenie, jak i zapotrzebowanie na przestrzeń.

Dlatego kolejność „najpierw zamawiamy scenę, później zobaczymy, co na niej powiesimy” może prowadzić do problemów. Konstrukcja powinna być dobierana z uwzględnieniem rzeczywistego projektu technicznego.

Przy bardziej złożonych wydarzeniach właśnie tutaj szczególnie widoczna jest przewaga planowania audio, światła, video i sceny jako jednej kompleksowej obsługi technicznej wydarzenia zamiast kilku niezależnych projektów.

Jak zaplanować transport i load-in?

Transport techniki koncertowej zaczyna się od harmonogramu produkcji. Trzeba wiedzieć, co musi dotrzeć na miejsce jako pierwsze, ile przestrzeni zajmuje sprzęt, jak można go rozładować i w jakiej kolejności będzie wykorzystywany.

Load-in oznacza proces wprowadzania sprzętu na teren wydarzenia i przygotowania go do montażu. W przypadku pleneru trzeba zaplanować między innymi dojazd samochodów, miejsce rozładunku, drogi transportowe oraz przestrzeń potrzebną do czasowego odkładania case'ów i elementów konstrukcyjnych.

Kolejność dostaw powinna odpowiadać kolejności prac. Przyjazd wszystkich ekip jednocześnie nie zawsze przyspiesza produkcję – może wręcz zablokować teren, jeżeli poszczególne działy nie mogą jeszcze rozpocząć montażu.

W harmonogramie trzeba też od razu uwzględnić load-out po wydarzeniu. Transport, montaż i demontaż techniki eventowej są częścią procesu produkcyjnego, a nie wyłącznie usługą przewozu sprzętu.

Co zmienia pogoda w projekcie technicznym?

Pogoda jest jednym z podstawowych czynników ryzyka podczas koncertu plenerowego. Projekt powinien uwzględniać nie tylko możliwość opadów, lecz również wiatr, temperaturę i warunki wpływające na bezpieczeństwo konstrukcji oraz pracy urządzeń.

Trzeba wcześniej określić procedury działania przy pogarszających się warunkach. Niektóre sytuacje mogą wymagać zabezpieczenia sprzętu, ograniczenia wykorzystania określonych elementów, przerwania prac lub zmiany przebiegu wydarzenia.

Warunki atmosferyczne wpływają także na logistykę. Nawierzchnia, która w dobrych warunkach umożliwia bezproblemowy przejazd pojazdów i transport case'ów, po intensywnych opadach może zachowywać się zupełnie inaczej.

Dlatego plan awaryjny powinien powstać przed wydarzeniem, a zakres odpowiedzialności i sposób podejmowania decyzji muszą być jasno ustalone.

Jak zaplanować soundcheck i próby?

Soundcheck powinien być częścią harmonogramu produkcji, a nie czasem, który pozostanie po zakończeniu montażu. Przed rozpoczęciem próby system PA, monitoring, patch i pozostała infrastruktura powinny być przygotowane oraz sprawdzone.

Wcześniej wykonuje się line check, podczas którego weryfikuje się poprawność poszczególnych torów sygnałowych. Dopiero później można przejść do właściwego soundchecku obejmującego pracę z wykonawcami, przygotowanie monitorów i miksu FOH.

Przy kilku zespołach harmonogram prób musi uwzględniać również changeovery i ewentualne różnice w konfiguracji sceny. Dobrze przeprowadzony advance pozwala znaczną część problemów rozwiązać jeszcze przed przyjazdem artystów.

Więcej na temat samej procedury warto opisać w materiale dlaczego próba dźwięku jest ważna i jak wygląda profesjonalny soundcheck.

Jak wygląda dokumentacja techniczna przed wydarzeniem?

Dokumentacja pozwala wszystkim ekipom pracować według tych samych założeń. Jej zakres zależy od skali produkcji, ale przy większym koncercie pojedyncza lista sprzętu zdecydowanie nie wystarcza.

W dokumentacji mogą znaleźć się między innymi:

• plan terenu z położeniem sceny, widowni, FOH i infrastruktury technicznej,
• projekt sceny i konstrukcji,
• informacje dotyczące riggingu,
• projekty i konfiguracje systemów audio, światła oraz video,
• ridery i ustalenia z advance'u,
• stage plany, input listy i patche,
• plan RF,
• plan zasilania i dystrybucji,
• harmonogram dostaw, montażu, prób, show i demontażu,
• dane kontaktowe osób odpowiedzialnych za poszczególne zakresy.

Dokumentacja powinna być aktualizowana wraz ze zmianami projektu. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której poszczególne ekipy pracują na różnych wersjach planu.

Jeżeli projekt koncertu dopiero powstaje, dobrym punktem startowym jest przesłanie firmie technicznej briefu technicznego eventu, planu terenu, programu oraz dostępnych riderów. Na tej podstawie można przejść od ogólnych założeń do konkretnego projektu.

Najczęstsze błędy przy planowaniu pleneru

Najczęstszy problem to planowanie poszczególnych elementów niezależnie. Zamówienie sceny, PA, ekranów i światła u różnych wykonawców samo w sobie nie jest błędem – problem pojawia się wtedy, gdy nikt nie odpowiada za sprawdzenie zależności między nimi.

Do typowych błędów należą:

• wybór systemu PA wyłącznie na podstawie liczby uczestników,
• zatwierdzenie sceny przed poznaniem wymagań dotyczących riggingu,
• zbyt późna analiza riderów artystów,
• brak miejsca na FOH, stanowiska techniczne lub zaplecze,
• nieuwzględnienie potrzeb zasilania wszystkich działów,
• brak koordynacji systemów bezprzewodowych,
• nieuwzględnienie czasu na konfigurację, line check i soundcheck,
• niewłaściwa kolejność dostaw i montażu,
• brak procedur związanych z pogodą,
• traktowanie video, streamingu lub dodatkowych stref nagłośnienia jako elementów, które można bez konsekwencji dodać w ostatniej chwili.

Większość tych problemów nie wynika z niewłaściwego sprzętu. Wynika z braku wspólnego projektu i odpowiednio wczesnej wymiany informacji.

Podsumowanie

Technika koncertu plenerowego powinna być projektowana od ogółu do szczegółu. Najpierw trzeba poznać teren, geometrię widowni, program, ridery, harmonogram i ograniczenia lokalizacji. Dopiero później można prawidłowo określić wymagania dla sceny, nagłośnienia, monitoringu, światła, video, RF i zasilania.

Najważniejsze jest przy tym spojrzenie na wszystkie te elementy jako na jeden współpracujący system. PA potrzebuje odpowiednich punktów podwieszenia, światło i video korzystają z konstrukcji i zasilania, monitoring zależy od organizacji sceny, a całość musi zostać dostarczona, zamontowana, skonfigurowana i sprawdzona w odpowiedniej kolejności.

Dlatego przy większym plenerze największą wartość daje nie maksymalna liczba urządzeń, lecz spójny projekt techniczny koncertu przygotowany przed rozpoczęciem montażu.

Najczęściej zadawane pytania